تفسير اين آيه آمده است هنگامى كه جبرئيل بر تو قراءت كند ، و نيز : قاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ ، « 53 » خداوند قتل را به آنها و عذاب كردن را به خود نسبت داده و تعذيب همان كشتن است بلكه تصريح كرده و فرموده است : فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى . « 54 » در اين جا ظاهرا جمع ميان نفى و اثبات است ، ليكن بدين معناست كه تو تير نينداختى به معنايى كه پروردگار تير انداز باشد بلكه تير انداختى به معنايى كه بنده تيرانداز است ، و اين دو معناى مختلف است . و نيز فرموده است : الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ، عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ . « 55 » سپس فرموده است : الرَّحْمنُ ، عَلَّمَ الْقُرْآنَ ؛ « 56 » و نيز : عَلَّمَهُ الْبَيانَ ؛ « 57 » و نيز : إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ تا بَيانَهُ ؛ و نيز : أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ ، أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ « 58 » . پس از آن پيامبر خدا ( ص ) در توصيف فرشتهء ارحام فرموده است : « او وارد رحم مىشود و نطفه را در دستش مىگيرد و آن را به صورت جسدى در مىآورد و مىگويد : پروردگارا ! آيا نر است يا ماده ، راست است يا كژ ؟ خداوند آنچه مىخواهد مىگويد و فرشته مىآفريند » ؛ « 59 » در عبارت ديگرى آمده است : « . . . و فرشته به آن صورت مىدهد و در آن به سعادت يا شقاوت روح مىدمد . » يكى از پيشينيان گفته است : فرشته‌اى كه به او روح گفته مىشود هموست كه ارواح را در اجساد وارد مىكند و او به صفت خود كه روح است تنفّس مىكند و هر نفسى از انفاس او روحى است كه وارد جسمى مىشود ، به همين سبب روح ناميده شده است . آنچه او از اين فرشته و صفت او گفته حقّ است و ارباب قلوب به بصيرت خود آن را مشاهده كرده‌اند . امّا اين كه واژهء روح تعبيرى از اين فرشته است آن را جز از طريق نقل

--> ( 53 ) توبه / 14 : با آنها پيكار كنيد كه خداوند آنها را به دست شما مجازات مىكند . ( 54 ) انفال / 17 : اين شما نبوديد كه آنها را كشتيد بلكه خداوند آنها را كشت ، و اين تو نبودى ( اى پيامبر كه خاك و ريگ به صورت آنها ) پاشيدى بلكه خداوند پاشيد . ( 55 ) علق / 4 و 5 : همان كسى كه به وسيلهء قلم تعليم داد ، و به انسان آنچه را نمىدانست آموخت . ( 56 ) رحمان / 1 و 2 : خداوند رحمان ، قرآن را تعليم فرمود . ( 57 ) رحمان / 4 : به او بيان آموخت . ( 58 ) واقعه / 58 و 59 : آيا از نطفه‌اى كه در رحم مىريزيد آگاهيد ؟ آيا شما آن را آفرينش پى در پى مىدهيد يا ما آفريدگاريم ؟ ( 59 ) بزّار و ابن عدىّ از حديث عايشه ، المغنى .